‘Trol’lenmemek için 5 altın kural [İnternette Bilgi Doğrulama Rehberi]

İnternette karşılaştığınız bilgi, görsel ve diğer içerikler her zaman gerçeği yansıtmayabilir. Türkiye gibi dijital ortamda ‘trol’lerin yarattığı sosyal medya manipülasyonunun yoğun olduğu ülkelerde sahte içerikler çok kişinin başını ağrıtabiliyor.  Bu yöntemler ABD ve Rusya gibi ülkelerde Facebook’ta yayınlanan sahte haberler aracılığıyla seçim sonuçlarını bile etkileyebiliyor.

Hal böyle olunca özellikle seçim atmosferindeki Türkiye’de de dijital dünyadaki temel doğrulama araçlarını kullanmanın önemi gittikçe artıyor. Dolayısıyla internet ve sosyal medyada gördüklerinize sorgulamadan hemen inanıp, paylaşmadan önce şu doğrulama araçlarını kullanmakta fayda var:

1- Bu fotoğraf gerçek mi?

Sosyal medyada karşılaştığınız bir fotoğrafın gerçek olup olmadığını anlamak için en yaygın kullanılan yöntem, Google’ın sunduğu görsel arama fonksiyonu. https://images.google.com/ adresindeki bu servise, fotoğraf yükleyerek veya URL adresini kopyalayarak, fotoğrafın kaynağına, benzerlerine ve dijital içeriğin tarihine ulaşabilirsiniz. Böylece fotoğrafa konu olan olayın, ne zaman meydana geldiği ve daha önce o fotoğrafın nerelerde kullanıldığı konusunda da sağlıklı bilgiler edinebilirsiniz.

2- Ekran görüntüsü ile oynanmış mı?

İnternette özellikle sosyal ağlar aracılığıyla pek çok ekran görüntüsü (caps) paylaşılıyor. Ancak bunların resim formatında olması, her zaman gerçek olduğunu anlamına da gelmiyor.

İnternette bu şekilde çok sayıda ‘caps’ elden ele dolaşıyor. Sahte ‘caps’ yapmak için pek çok program da var. Bunların tuzağına düşmemek için de söz konusu görselin/ fotoğrafın çekildiği tarih, yer, boyut ve ekipman gibi bilgilerini içeren EXIF bilgilerine bakılabilir.

Tersten görsel arama motoru olan TinEye, görsellerin ilk olarak nerede kullanıldığını gösteriyor. Site, fotoğrafın üzerinde değişiklik yapılmışsa eski versiyonlarına ve eğer varsa yüksek çözünürlüklü kopyalarına ulaşmayı da sağlıyor. Benzer bir şekilde FotoForensics de fotoğrafın modifiye edilip edilmediğini ortaya çıkarıyor. Ancak sosyal medyada paylaşılan görsellerin EXIF bilgilerini silen de pek çok aracın olduğunu unutmamak lazım.

3- Bu hesap veya site kime ait?

Facebook, Twitter, Instagram ve YouTubeda takip ettiğiniz hesaplar, gerçekten o kurum ve kişinin olmayabilir. Dolayısıyla paylaşımlarının doğruluğuna da şüphe ile yaklaşmakta fayda var. Bunun için Facebook ve Twitter’da hesapların “Onaylanmış/Doğrulanmış Hesap” olduğunu gösterenmavi tık/rozet”e sahip olup olmadığına dikkat edilmeli. Bu özellik Instagram’da “doğrulanmış profil/simge”, YouTube’da ise “onaylanmış hesap rozeti” olarak karşımıza çıkıyor. WhatsApp’te henüz yeni olan onaylanmış hesap ise “yeşil tık olarak gösteriliyor. 

Karşılaştığınız bir internet sitesinin de kime ait olduğunu, alan adını kimin, ne zaman aldığını, ne zamana kadar tescil edildiğini, yer sağlayıcısını, gizlenmediyse alan adı sahibinin adı, adresi ve telefon bilgilerini öğrenmek mümkün. Bunun için internet sitesinin URL’sini Who.is veya BTK’nin“Site Bilgileri Sorgu Sayfası” olan http://internet.btk.gov.tr/sitesorgu/ adresinden sorgulatabilirsiniz.

4- Yazım ve noktalama işaretleri nasıl ele veriyor?

Ülkesine ve sosyal medya mecrasına göre pek fark gözetmeyen ortak özellikleri dikkate alındığında “trolleme”ye yönelik paylaşımlarda öne çıkan noktalar da gözden kaçmıyor. Araştırmalara göre bu genel özellikler ise şunlar: “Acil”, “Hemen paylaşın” gibi kelimeler içeren, yazım ve noktalama kurallarına uymayan ve bol ünlem (!!!) işareti kullanılan paylaşımlar…

5- Havada uçuşan bu sözler ne kadar doğru?

İnternetteki yalan haberlerle mücadele için Google bilgi doğrulama (Fact Check) özelliğiyle arama sonuçlarında doğruluğundan emin olunmayan bilgiler için farklı alternatifler sunuyor. Dünyada doğruluk analizi yapan 115 organizasyon bulunuyor ve Türkiye’de ise bu işi “Doğruluk Payı” yapıyor.

Her seçim döneminde olduğu gibi 24 Haziran seçimleri öncesinde de meydanlarda vaatler ve iddialar havada uçuşuyor. Vatandaşların aklındaki en doğal soru da, “Bu iddiaların ne kadarı gerçek?”. Türkiye’de bu ihtiyacı, Doğrulukpayi.com ve Teyit.org karşılamaya çalışıyor. Doğruluk Payı ayrıca  “Hükümetre” adı altında siyasilerin verdiği vaatlerin gerçekleşip gerçekleşmediği de analiz ediyor.


Yorumlar

yorum

1 comment

Bir Cevap Yazın